dusza


dusza
1. Aż dusza rośnie «powiedzenie wyrażające radość, zadowolenie z czegoś»: (...) zgodnie pracują, pomagają sobie... aż dusza rośnie (...). Roz bezp 2001.
2. Bratnia, pokrewna, przyjazna dusza «człowiek bliski komuś pod jakimś względem, podobny do niego»: To społeczeństwo uczyniło mnie tym, kim jestem. Ale nawet teraz... Gdyby choć jedna bratnia dusza, gdyby choć jedna wyciągnięta ręka, gdyby choć odrobina uczucia... S. Mrożek, Teatr 3.
3. Coś komuś w duszy gra «coś kogoś przepełnia, ktoś czuje, że coś jest dla niego ważne»: Autorka zawsze maluje to, co jej w duszy gra, ale odbiorcy jej aktów odkrywają w tych obrazach własny świat, swoją interpretację natury. TV rep 2000.
4. pot. euf. Do duszy «do niczego»: (...) znowu zabrakło papieru, do duszy z taką robotą. Roz bezp 2001.
5. Dusza człowiek «człowiek bardzo szczery, serdeczny, dobry»: Razem chodziliśmy do liceum, był moim najlepszym przyjacielem. To był dusza człowiek. SE 30/01/1998.
6. Dusza poszła, uciekła komuś w pięty «ktoś zaczął się bać, zląkł się»: (...) jeszcze ci dusza pójdzie w pięty, jak sam będziesz musiał przedzierać się przez te zarośla. Roz bezp 1997.
7. Dusza w kimś zamiera «budzi się w kimś lęk, groza, przerażenie»: (...) w Adasiu dusza zamarła: drzwi domu skrzypnęły i dwie z nich wyszły postacie. K. Makuszyński, Szatan.
8. Komuś jest, zrobiło się lekko (lżej), raźno (raźniej), ciężko, smutno itp. na duszy «ktoś jest w nastroju radosnym, wesołym albo w stanie przygnębienia, smutku itp.»: (...) nie łudzę pana żadnymi moimi możliwościami. Gdyby panu jednak było ciężko na duszy, proszę pamiętać, że ma pan w Rzymie starego, oddanego księdza. T. Breza, Urząd.
9. Mieć, chować coś na dnie duszy «mieć, chować coś głęboko w świadomości, w pamięci, w psychice»: (...) gdzieś na dnie duszy masz takie swoje podziemne jezioro napełnione kryształową wodą marzeń i tęsknot. ŚiP 12/1995.
10. pot. euf. Mieć coś w duszy «stracić cierpliwość do czegoś, przestać się czymś interesować»: W duszy mam te wasze zawody, radźcie sobie sami. Roz bezp 1989.
11. Mieć duszę na ramieniu «bardzo się bać»: Ciągnie mnie Wituś na stare lata na górskich konikach po himalajskich przełęczach, a ja mam duszę na ramieniu ze strachu, że się zwalę w jaką przepaść. J. Przybora, Oko.
12. Mieć rogatą duszę «być hardym, nieustępliwym»: Mam rogatą duszę. Ale choroba syna uczyła mnie pokory (...). TSt 3/2000.
13. Odkryć, otworzyć przed kimś duszę «wyjawić komuś swoje najskrytsze myśli, zamiary, uczynki»: (...) czy ja w konfesjonale jestem sędzią śledczym, żeby tak się strzec mając otworzyć duszę przede mną? T. Breza, Urząd.
14. Przebywać, być gdzieś duszą «myśleć, marzyć o czymś»: Gdybym wyjechała i tak duszą byłabym w Sarajewie. Tu mam przyjaciół, swoje ścieżki, ulubione zapachy. TSt 9/1996.
15. Rząd dusz «przywództwo, nieograniczona władza nad ludźmi»: Rozpoczęła się w nowych warunkach walka o to, kto ma kierować narodem. Kto ma sprawować rząd dusz w narodzie. J. Życiński, Ziarno.
16. (Tyle,) ile dusza zapragnie, zamarzy; (jest) wszystko, czego dusza zapragnie «tyle ile się zechce, (jest) wszystko, czego się chce»: W Internecie podzielą się z tobą uwagami doświadczeni podróżnicy i już zawczasu możesz zaprzyjaźnić się z kimś, kto mieszka tam, gdzie się wybierasz. Jest tu wszystko, czego dusza zapragnie (...). Cosm 7/2000.
17. Z duszą na ramieniu «z wielkim strachem, bardzo się bojąc»: (...) początkowo działa lęk przed nieznanym, obcym środowiskiem i odmiennością obyczajów. Ale to przemija, zwłaszcza gdy nie jest się nieznanym emigrantem, który ląduje w Ameryce z duszą na ramieniu i jednym dolarem w dziurawych portkach. A. Jambor, Stenogramy.
Być, pozostać itp. bez grosza, nie mieć (ani) grosza, centa, szeląga przy duszy zob. grosz 1.
Coś ciąży komuś kamieniem na duszy; coś komuś kładzie się, leży kamieniem na duszy; coś uciska kamieniem duszę zob. kamień 4.
Coś wryło się komuś (głęboko) w duszę zob. wryć się.
Czyhać jak diabeł na dobrą duszę zob. diabeł 1.
Czyjaś dusza drze się, rwie się w strzępy, na strzępy zob. strzęp 2.
Czytać w czyjejś duszy zob. czytać 1.
Dusza wyrywa się (komuś) do czegoś, do kogoś, ku czemuś, ku komuś zob. wyrwać się 1.
Dusza z kogoś ucieka zob. uciec 1.
Hulaj dusza! zob. hulać.
Ktoś zdrowy na duszy i ciele zob. zdrowy 4.
Lać komuś miód do duszy zob. miód 2.
Martwe dusze zob. martwy 1.
Nie ma (nigdzie) żywej duszy, ani żywej duszy zob. żywy 3.
Nosić coś w duszy zob. nosić 3.
Oddać duszę Bogu zob. oddać 2.
Sękata dusza zob. sękaty 1.
Stać nad kimś jak kat nad dobrą duszą zob. kat.
Śmiać się, roześmiać się z całej duszy zob. śmiać się 3.
W duszy, w głębi duszy zob. duch 13.
Wejść, wleźć, władować się, ładować się komuś z butami do duszy zob. but 2.
Widzieć, ujrzeć, zobaczyć itp. kogoś, coś oczami (oczyma) duszy zob. oko 66.
Włożyć w coś całą duszę zob. włożyć 6.
Zaprzedać, sprzedać, oddać duszę diabłu zob. diabeł 12.

Słownik frazeologiczny . 2013.

Look at other dictionaries:

  • dusza — {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. ż IIc {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} właściwości psychiczne człowieka: rozumowe i emocjonalne; psychika, duch, świadomość : {{/stl 7}}{{stl 10}}Stan duszy. Dusza ludzka. {{/stl 10}}{{stl… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • dusza — ż II, DCMs. duszaszy; lm D. dusz 1. «ogół właściwości, dyspozycji psychicznych człowieka, władze duchowe człowieka; psychika, świadomość» Hart, moc, wielkość duszy. Tymczasem przenoś moję duszę utęsknioną do tych pagórków leśnych, do tych łąk… …   Słownik języka polskiego

  • dusza poszła [uciekła] — {{/stl 13}}{{stl 8}}{komuś} {{/stl 8}}w pięty {{/stl 13}}{{stl 7}} ktoś bardzo się przestraszył, kogoś opuściła odwaga : {{/stl 7}}{{stl 10}}Dusza mu poszła w pięty, kiedy spojrzał w dół. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Dom z duszą - Przesieka — (Przesieka,Польша) Категория отеля: Адрес: Dolina Czerwienia 6, 58 563 Prze …   Каталог отелей

  • bratnia dusza — {{/stl 13}}{{stl 7}} człowiek bliski pod jakimś względem innemu człowiekowi, rozumiejący go : {{/stl 7}}{{stl 10}}Być czyjąś bratnią duszą. Spotkać, znaleźć bratnią duszę. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • całą duszą — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} z dużym zaangażowaniem emocjonalnym: bardzo mocno, gorąco : {{/stl 7}}{{stl 10}}Całą duszą pragnąć dla kogoś szczęścia. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • hulaj dusza — {{/stl 13}}{{stl 8}}wykrz. {{/stl 8}}{{stl 7}} okrzyk zachęcający do zabawy, przyzwalający na nieskrępowane zachowania; bawmy się : {{/stl 7}}{{stl 10}}Dorosłych nie ma. Hulaj dusza! {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • ile dusza zapragnie — {{/stl 13}}{{stl 7}} w dużej ilości, pod dostatkiem, bez ograniczeń : {{/stl 7}}{{stl 10}}Miał pieniędzy, ile dusza zapragnie. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • przyjazna dusza — {{/stl 13}}{{stl 7}} ktoś bardzo życzliwy, przyjaźnie nastawiony : {{/stl 7}}{{stl 10}}Z niego jest przyjazna dusza, każdego pocieszy, przyjmie z radością. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • z duszą na ramieniu — {{/stl 13}}{{stl 8}}przysł. {{/stl 8}}{{stl 7}} ze strachem, bardzo się bojąc : {{/stl 7}}{{stl 10}}Nie uczył się wcale i poszedł na egzamin z duszą na ramieniu. {{/stl 10}} …   Langenscheidt Polski wyjaśnień